مرکز خبرنگاران افغانستان گزارش سالانه- حمل تا حوت ۱۳۹۴
مقدمه
۱۳۹۴، به دلیل افزایش تحرکات مخالفان مسلح و گسترش و اوج گرفتن ناامنیها در کشور و مشکلات اقتصادی مردم، سالی پر چالش برای دولت و مردم افغانستان بود. بدیهی است که جامعه رسانه یی کشور نیز به عنوان یکی از کتلههای تاثیر گذار اما آسیب پذیر جامعه، سالی با مشکلات بیشتر و چالشهای فراوان را تجربه کرد.
در این سال خشونت علیه خبرنگاران و کارمندان رسانهها افزایش چشم گیری یافت و حتی تاسیسات رسانه یی هدف قرار گرفت و دفاتر شماری از رسانهها غارت شد. از همه مهمتر، برای نخستین بار در ۱۴ سال گذشته، طالبان، دو رسانه را به صورت علنی تهدید کردند و با نظامی خواندن آنها، هشدار دادند که تمام خبرنگاران، و کارمندان این دو رسانه از حمله طالبان مصون نخواهند ماند. متاسفانه طالبان در یک عمل تروریستی موتر کارمندان یکی از این دو رسانه را هدف قرار دادند. در این سال دفاتر شماری از رسانهها در دو هفته کنترول کندز از سوی طالبان، غارت و کارمندان آنها به مناطق امنتر متواری شدند.
در این سال اما افزون بر تهدید بالقوه طالبان، گروه نو ظهور داعش نیز به صورت مستقیم و غیر مستقیم به تهدید خبرنگاران و مسؤلان رسانهها پرداخت و حتی با ایجاد رادیوی «خلافت» به تلبیغ فعالیتهای تروریستی پرداخت و حتی از طریق آن خبرنگاران را به مرگ تهدید کرد، اخطار داد و در چند مورد انفجارهایی را بر دفاتر چند رسانه در شرق کشور سازماندهی کرد.
ادامه ناامنیها و خشونتهای فزاینده، به ویژه تهدیدهای تازه طالبان و حمله تروریستی بر موتر کارمندان یکی از تلویزیون خصوصی، سبب شد که کارمندان رسانه یی به ویژه خبرنگاران با مشکلات بیشتری در پیشبرد کارهای حرفه یی خود مواجه شوند.
گسترش ناامنیها و تهدیدهای جدی و تازه، سبب شد تا دهها خبرنگار و کارمند رسانه یی از کار دست بکشند و یا کشور را ترک کنند. این روند در عین حال تاثیرات روانی منفی بر چگونگی کار دست اندرکاران حرفه خبرنگاری به ویژه در ولایات جنوب، جنوب شرق و شمال شرق که شاهد درگیریها و ناامنیهای بیشتری بود، گذاشت و زمینه خودسانسوری بیشتر را فراهم ساخت.
اما در چنین شرایطی به ویژه در نیمه دوم سال، حکومت وحدت ملی کارهای بزرگ و قابل ستایشی را بخاطر بهبود فعالیت رسانههای آزاد، دسترسی به اطلاعات و حمایت و حفاظت از رسانهها و کارمندان رسانه یی روی دست گرفت که تا حدود به لحاظ نوع این کارها و جدیتهایی که تا اکنون برای عملی شدن آن صورت گرفته است، بیسابقه بوده است.
گزارش کنونی مرکز خبرنگاران افغانستان، شامل تشخیص مشکلات، چالشها، و آمار خشونتها، تهدیدها، و فشارهای علیه خبرنگاران و رسانههای آزاد و البته دولتی در یک سال اخیر میباشد. این رویدادها بر مبنای یافتههای نمایندگان مرکز خبرنگاران افغانستان در کابل و ولایات تهیه و به بررسی گرفته شده است.
خلاصه گزارش
مرکز خبرنگاران افغانستان در ۱۲ ماه اخیر ۱۴۳ قضیه خشـونت، تهدیـد، توهین و فشار علیه خبرنگاران و رسانهها را در سراسر کشور ثبت کرده است. این آمار یک افزایش ۳۷ درصدی را نسبت به سال ۱۳۹۳ که ۱۰۴ مورد بود، نشان میدهد.
آمار به ثبت رسیده از سوی مرکز خبرنگاران افغانستان نشان میدهد که در این سال خبرنگاران و فعالان رسانهای کشور با دست کم ۲۱۰ مورد خشونت مواجه شدهاند که در مقایسه با ۱۰۳ مورد خشونت و رفتار تهدید آمیز و فشار در سال ۱۳۹۳، دو برابر افزایش را نشان میدهد.
در سال ۱۳۹۴ تعداد خبرنگاران و سایر کارمند رسانه یی جان باخته با یک مورد افزایش نسبت به سال قبل، به ۱۰ رسید که از آن جمله هشت تن از جمله چهار فعال رسانه یی زن در حمله انتحاری طالبان بر موتر حامل کارمندان تلویزیون طلوع کشته شدند. مجری یک رادیو محلی که همزمان با نهاد خیریه داکتران بدون مرز در کندز کار میکرد بر اثر حمله هوایی نیروهای امریکایی در شفاخانه این سازمان در کندز کشته شد، یک خبرنگار رادیو و تلویزیون ملی از سوی افراد مسلح در ننگرهار به قتل رسید.
افزون براین، این آمار حاکی از مجروح شدن ۱۶ خبرنگار و فعال رسانهای، بازداشت موقت ۱۷ تن و حبس کوتاه مدت چهارتن دیگر، ۴۰ مورد خشونت فیزیکی به ویژه لت و کوب، ۱۳ مورد خشونت لفظی و توهین و هفت مورد تهدید بوده است.
حوزه مرکزی که در این گزارش شامل ولایات کابل، پروان، پنجشیر، کاپیسا، بامیان، غور، دایکندی، لوگر، و میدان وردک میشود، در این سال به استثنای رویداد تروریستی «چهارشنبه سیاه» کابل، شاهد رویدادهای خشونت بار کمتری علیه خبرنگاران و سایر کارمندان رسانه یی بوده است اما در مواردی از حمله با بم بر دفاتر رسانه یی، تهدید خبرنگاران به دلیل تهیه گزارشهایی که به نوعی منافع زورمندان را به خطر میانداخت، همچنان ادامه یافت. این روند به تشدید خودسانسوری در این حوزه، به استثنای کابل کمک کرده است.
اما سیر تحولات در حوزه شمال که شامل ولایات بغلان، بدخشان، کندز، تخار، سرپل، بلخ، سمنگان، فاریاب و جوزجان میشود به ویژه در شمال شرق با مرکزیت کندز، روند نگران کننده داشت. درمیانه سال، هجوم طالبان به شهر کندز و هرج و مرج ناشی از تسلط دو هفته یی طالبان بر این شهر زمینه غارت دفاتر چند رسانه، فرار دسته جمعی کارمندان رسانه یی از این ولایت و غیر فعال شدن ۱۳ رادیو و تلویزیون و یک روزنامه محلی شد. با وجود تصرف دوباره شهر از سوی نیروهای امنیتی کشور، هنوز هم روند فعالیت رسانهها و کار خبرنگاری در این ولایت حالت عادی به خود نگرفته است.
در حوزه غرب شامل بادغیس، هرات، غور و فراه خوشبختانه شمار خشونتهای فیزیکی کاهش یافته اما بدرفتاری با خبرنگاران به ویژه از سوی نیروهای امنیتی افرایش قابل ملاحظهای داشت.
در سال ۱۳۹۴، حوزه جنوب که شامل هلمند، قندهار، پکتیا، خوست، پکتیکا، غزنی، زابل، ارزگان میشود شاهد رویدادهای خشونت بار کمتری نسبت به سال گذشته بود اما تهدیدها در مناطق دور افتاده همچنان در سطح بالایی باقی ماند.
اما سیر خشونتها علیه رسانهها و کارمندان رسانه یی در حوزه شرق که شامل ننگرهار، لغمان، کنر و نورستان میشود، افزایش قابل ملاحظه یی یافت. ظهور گروه نو ظهور داعش و افزایش فعالیت زورمندان و غاصبان زمین سبب شده است که تاسیسات رسانه یی بیشتری در این سال هدف قرار بگیرند و تهدیدهای مستقیم و غیر مستقیم علیه خبرنگاران بیشتر شود.
در مجموع، یافتههای مرکز خبرنگاران افغانستان نشان میدهد که خشونت فیزیکی از سوی مقامهای ارشد دولتی علیه خبرنگاران نسبت به سال گذشته کاهش یافته در صورتی که فشار و تهدید سیر صعودی داشته است. در این سال با وجود توشیح قانون حق دسترسی به اطلاعات از سوی رئیس جمهور، مقامهای دولتی در ولایات عملا از ارایه به موقع اطلاعات به خبرنگاران خودداری کردند حتی در موارد زیادی، والیها به نهادهای ولایاتی دستور دادهاند که بدون اجازه و تائید والی با رسانهها صحبت نکنند این وضعیت به فضای بستهتر هماهنگی ادارات محلی با رسانهها کمک کرده است در حالی که در موارد متعدد، طالبان در راستای ارایه معلومات که میخواهند به رسانهها بدهند، موفقتر عمل کردند.
نیـرو هـای امنیتـی هنـوز هـم مسـول یکمقـدار قابـل ملاحظـه خشـونت علیـه خبرنـگاران اسـتند. ایـن امـر بـا عـث کاهـش همـکاری مسـلکی میـان خبرنـگاران و نهـاد هـای امنیتـی میگـردد. منسـوبین نهـاد هـای امنیتـی بایـد رفتـار بـا خبرنـگاران را جـز نصـاب تعلیمـی نیـرو هـای امنیتـی سـاخته و ایشـان را از حقـوق و صلاحیـت هـای کاری خبرنـگاران بـا خـبر بسـازد.
توشـیح قانـون حـق دسترسـی بـه اطلاعـات، لغـو کمیسـیون رسـیدگی بـه تخطـی هـا و شـکایات رسـانه یـی، موقـف جـدی رییـس جمهـور، رییـس اجراییـه و معـاون اول رییـس جمهـور در حمایـت از رسـانه هـا و ازادی بیـان دسـتاورد هـای عمـده شـش مـاه اول سـال ۲۰۱۵ شـمرده میشـود. مگـر حکومـت بایـد گام هـای عملـی در قسـمت بهبـود فضـای مصونـی خبرنـگاران، حـل مشـکلات مصونیـت شـغلی خبرنـگاران و بهبـود رابطـه حکومـت و رسـانه هـا تدابیـر عملـی روی دسـت گیرنـد. ایـن موضوعاتـی اسـت کـه هـر دو رهـبر حکومـت وحـدت ملـی در جریـان انتخابـات بـا امضـای یـک تعهـد نامـه بـه آن متعهـد شـدند
بـا یکتعـداد قابـل ملاحظـه بانـوان ایکـه در رسـانه هـا اشـتغال دارنـد، رفتـار نـا مناسـب و در بعضـی حـالات غیـر مـروع صـورت میگیـرد. اینگونـه رفتـار بانـوان را در فضـای دشـوار قـرار داده و در بعضـی حـالات رفتـار هـای نـا درسـت بـه هـدف فراهـم سـاخن زمینـه بـرای سـو اسـتفاده هـای جنسـی صـورت میگیـرد. ایـن امـر بیشـتر در ولایـات مشـهود اسـت. اینگونـه رفتـار یکـی از دلایـل کاهـش حضـور خانـم هـا در رسـانه هـا خصوصـا در ولایـات کشـور میباشـد. حکومـت بایـد بـا ایـن موضـوع جـدی برخـورد نمـوده و بانـوان هـم بایـد در صـورت مواجـه شـدن بـا چنیـن رفتـار هـا بـه نهـاد هـای حامـی خبرنـگاران مراجعـه نماینـد
با کاهـش کمـک هـای بیـن المللـی و رکـود اقتصـادی ایکـه ایـن امـر و بـی ثباتـی سیاسـی بـار اورده اسـت، اکثریـت رسـانه هـا خصوصـا انهاییکـه در ولایـات فعالیـت مینماینـد، دچـار مضیقـه اقتصـادی گردیـده انـد. حکومـت افغانسـتان بایـد بخاطـر کاهـش مصـارف بـرق و فیـس هـای حکومتـی ماننـد فیـس فریکونسـی اقـدام جـدی نمایـد. در صورتیکـه بـا رسـانه هـا دریـن زمینـه همـکاری صـورت نگیـرد، یکتعـداد زیـاد رسـانه هـا، خصوصـا رسـانه هـای ولایتـی مجبـور میشـوند تـا نـرات خـود را متوقـف نماینـد
حمایـت مالـی و اخلاقـی جامعـه بیـن المللـی نسـبت بـه رسـانه هـا و ارزش هـای ازادی بیـان در سـال هـای اخیـر کاهـش یافتـه اسـت. بـا نظـر داشـت نقـش رسـانه هـا در تحکیـم رونـد دیمکراسـی، حکومـت داری خـوب و بهبـود حقـوق بـر خصوصـا حقـوق زنـان، جامعـه بیـن المللـی بایـد حمایـت از رسـانه هـا را در اولویـت هـای اسـتراتیژیک خـود قـرار دهنـد. سـکوت جامعـه بیـن المللـی نسـبت بـه ازادی رسـانه هـا بـا عـث میگـردد کـه نیـرو هـای مخالـف ازادی بیـان بـا جـرات و جسـارت بیشـتر ازادی بیـان را سرکـوب نمایـد.