۱ سنبله ۱۴۰۱
کابل- مرکز خبرنگاران افغانستان) AFJC) امروز گزارش خود را در مورد وضعیت خبرنگاران و رسانهها در افغانستان جریان یک سال حاکمیت «امارت اسلامی»(۲۴ اسد ۱۴۰۰ تا ۲۴ اسد ۱۴۰۱) منتشر کرد.
مرکز خبرنگاران افغانستان، در جریان ۱۲ ماه گذشته، حداقل ۲۴۵ رویداد علیه خبرنگاران و کارمندان رسانهها را ثبت کرده است که شامل بازداشت، خشونت فیزیکی، تهدید و ارعاب، جراحت و حتی جان باختن کارمندان رسانهها میشود. یافتههای مرکز خبرنگاران افغانستان نشان میدهد که در این مدت حداقل دو کارمند رسانه جان خود را در کشور از دست دادند. علیرضا احمدی، گزارشگر خبرگزاری «رها» و نجمه صادقی، مجری تلویزیون «جهان صحت» که در تلاش برای خروج از کشور بودند، ۴ سنبله سال ۱۴۰۰ بر اثر یک رویداد مرگبار در میدان هوایی کابل که به داعش نسبت داده شد، جان باختند.
بر پایه این گزارش، در جریان یک سال حاکمیت «امارت اسلامی»، حداقل ۱۳۰ مورد بازداشت موقت توام با خشونت و تهدید از یک تا چند ساعت و یا چند روز و چند ماه ثبت شده است. از جمله خبرنگاران بازداشت شده، دست کم سه خبرنگار و کارمند رسانه از جمله خالد قادری، مجری سابق رادیو نوروز در هرات(بازداشت شده در ۲۶ حوت ۱۴۰۰)، میرزا حسنی، خبرنگار محلی و صاحب امتیاز رادیو آفتاب در ولایت دایکندی(۳ جوزا) و عبدالحنان محمدی خبرنگار پژواک در ولایت کاپیسا(۲۲ جوزا) همچنان در زندان بسر میبرند. از این میان، خالد قادری به دلیل نشر دیدگاه انتقادیاش در مورد «امارت اسلامی» در شبکه های اجتماعی از سوی محکمه هرات به یک سال زندان محکوم شده است.
افزون براین، در این مدت، حداقل ۸۰ مورد تهدید، دست کم ۲۸ مورد خشونت فیزیکی و یا لت و کوب، و ۵ مورد رویداد منجر به زخمی شدن خبرنگاران به ثبت رسیده است. بجز چند مورد تهدید و یا خشونت از سوی افراد ناشناس، اکثر اقدام های یاد شده علیه خبرنگاران از سوی نیروهای منسوب به «امارت اسلامی» رخ داده است.
بررسیهای مرکز خبرنگاران افغانستان نشان میدهد که تقریبا نیمی از حدود ۶۰۰ رسانه(صوتی، تصویری، چاپی) بعد از سقوط نظام جمهوری و روی کار آمدن حاکمیت «امارت اسلامی» به دلیل مشکلات موجود به ویژه اقتصادی، محدودیتهای کاری اعمال شده و خروج صدها خبرنگار و کارمند مسلکی بسته شدهاند و فعالیت حدود ۳۰ درصد به چند ساعت در روز محدود شده و برنامههای تولیدی رسانهها به شدت کاهش یافته و یا به لحاظ محتوایی افت شدیدی داشته است. علاوه بر این، مشکلات موجود در تمدید جواز فعالیت و جرایم مالیاتی از دیگر مسائلی است که فشار بر رسانهها را مضاعف ساخته است.
در یک سال حاکمیت «امارت اسلامی»، از یک سو، نه تنها اقدامهای محدودکننده آزادی بیان به ویژه از طریق بازداشت، تهدید، ارعاب خبرنگاران و کارمندان رسانهای به شکل بیپیشینهای افزایش یافته است، بلکه دسترسی به اطلاعات در کشور نیز به شکل جدی محدود شده است. در این وضعیت، آزادی عمل خبرنگاران و استقلال رسانهها برای نشر گزارشهای خبری و به ویژه گزارشهای تحقیقی و مصاحبههای چالشی سلب شده و خودسانسوری رو به افزایش بوده است.
اما با وصف این، «امارت اسلامی» اعلام کرده است که قانون رسانههای همگانی را قابل اجرا میداند و به احیاء کمیسیون دسترسی رسیدگی به شکایات و تخلفات رسانهای که زمینه رسیدگی به شکایات از خبرنگاران و رسانهها را از مجرای قانونی فراهم میکند و فعال کردن کمیسیون دسترسی به اطلاعات، متعهد است که تلاشهای امیدوار کنندهای است. افزون براین، تکرار نشدن حملههای مرگبار مستقیم و هدفمند بر خبرنگاران و یا کارمندان رسانهها و کاهش شمار قربانیان به دو تن که یک سال قبل از آن حداقل ۱۱ تن بود، یک پیشرفت قابل ملاحظه در راستای مصونیت جانی کارمندان رسانهای به شمار میرود.
اما با در نظرداشت افزایش محدودیت کاری، ازدیاد بی سابقه موارد خشونت و به ویژه بازداشت توام با تهدید و ارعاب خبرنگاران، مرکز خبرنگاران افغانستان از «امارت اسلامی» میخواهد تعهد سیاسی قاطع خود را برای تائید و اجرای قوانین مرتبط رسانهای به ویژه قانون رسانههای همگانی و قانون دسترسی به اطلاعات اعلام کند و زمینه اجرای عملی این قوانین فراهم سازند. در عین حال، این نهاد حامی خبرنگاران و رسانهها از امارت میخواهد کمیسیونهای رسیدگی به شکایات رسانهای برای جلوگیری از بازداشتهای خودسرانه و تهدید خبرنگاران و همچنان دسترسی به اطلاعات را مطابق با قانون ایجاد و از کارکرد قانونی و عملی این کمیسیونها حمایت کند و مطابق با این قوانین به نگرانیهای روز افزون خبرنگاران رسیدگی کند.