۱۳ ثور ۱۴۰۰( ۳ می ۲۰۲۱)
کابل- امروز، سوم ماه می، "روز جهانی آزادی رسانهها" است که در سراسر جهان گرامی داشته میشود. مرکز خبرنگاران افغانستان در این روز نگرانی شدید خود را نسبت به افزایش شمار قربانیان خبرنگاران و کارمندان رسانهای و تشدید فشارهای اقتصادی و روانی بر جامعه رسانهای کشور ابراز داشته و نسبت به تبعات این روند هشدار میدهد.
از سال ۱۳۸۱ که افغانستان با تغییر شرایط سیاسی کشور، دورهای شکوفا به لحاظ آزادی بیان فعالیت و رسانههای آزاد را تجربه کرده است، هیچ وقت تا به این اندازه وضعیت و شرایط کاری برای خبرنگاران و رسانهها در کشور پیچیده، ترسناک و مبهم نبوده است.
در حالی که انتظار میرفت بنابر موافقتنامه صلح امریکا و طالبان و البته مذاکرات صلح دولت افغانستان و طالبان، میزان خشونتها به طور قابل ملاحظه کاهش یابد اما در بیشتر از یک سال اخیر سطح بالای خشونت در کشور به گونههای دیگر ادامه یافت و شمار زیادی از اقشار مختلف مردم به ویژه جامعه رسانهای آسیب جدی دیدند.
آمار به ثبت رسیده از سوی مرکز خبرنگاران افغانستان نشان میدهد که در جریان ۱۲ ماه گذشته( از ماه می سال ۲۰۲۰ تا می ۲۰۲۱)، ۱۱ خبرنگار و کارمند رسانه جان خود را در افغانستان از دست دادهاند که بیشتر آنها بر اثر حملههای هدفمند بوده است در حالی که در دوره زمانی پیشتر از آن( می ۲۰۱۹ تا می ۲۰۲۰)، پنج خبرنگار و کارمند رسانه در کشور جان خود را از دست داده بودند.
چهار تن از قربانیان در یک سال اخیر، زن بودند که با تحمل دشواریهای زیاد وارد عرصه اطلاع رسانی و کار رسانهای شده بودند اما در همان آوان جوانی هدف تروریستها قرار گرفتند. ترور ملاله میوند، گزارشگر و مجری تلویزیون انعکاس در روز جهانی حقوق بشر(۱۰ دسامبر) و سپس ترور سه همکار دیگرش در یک فاصله زمانی دو ماهه در جلالآباد نشان میدهد که عرصه کار تا چه اندازه برای خبرنگاران و کارمندان رسانهای در کشور تنگ و ترسناک شده است.
در رویدادهای کشتن خبرنگاران و کارمندان رسانهای در یک سال گذشته، داعش در هفت مورد، طالبان در سه مورد و افراد ناشناس در یک مورد متهم و یا مظنون هستند.
افزون براین، آمار ثبت شده از سوی مرکز خبرنگاران افغانستان نشان میدهد که در ۱۲ ماه اخیر(منتهی به ماه می ۲۰۲۱) افزون بر کارمندان رسانهای کشته شده، ۱۰۰ رویداد دیگر علیه خبرنگاران و رسانهها به ثبت رسیده است که شامل ۱۶ مورد زخمی، ۴۶ مورد تهدید، ۱۲ رویداد خشونت فیزیکی، ۱۰ مورد توهین، ۸ رویداد حمله، بیشتر مسلحانه، ۵ رویداد بازداشت، و ۳ مورد ربوده شدن خبرنگاران و کارمندان رسانهای میشود. در مجموع، جانب دولت(مقامها و مسؤلان غیرنظامی، نیروهای پولیس، امنیت ملی و اردوی ملی) در ۴۶ درصد، افراد ناشناس در ۲۴ درصد، طالبان ۱۹ درصد، داعش ۷ درصد و افراد زورمند در ۴ درصد متهم هستند.
احمد قریشی رئیس اجرایی مرکز خبرنگاران افغانستان گفت:" با افزایش حملههای هدفمند علیه خبرنگاران و کارمندان رسانهها در افغانستان، درحالی که ناامنی در کشور رو به گسترش است، دسترسی به اطلاعات محدودتر شده است و معافیت از مجازات جرایم علیه خبرنگاران نیز به پیمانه زیاد ادامه یافته است."
وی افزود:" در حالی که همهگیری کرونا بر مشکلات جامعه رسانهای افزوده است، سرنوشت مذاکرات صلح و حق بنیادی آزادی بیان و ادامه کار رسانههای آزاد در هالهای از ابهام است و این وضعیت سبب شده است شماری از خبرنگاران به دلیل نگرانیهای امنیتی و ترس از آینده، کشور را ترک کنند."
شیوع ویروس کرونا و پیامدهای مرگبار و زیانبار آن بر جامعه رسانهای
در بیشتر از یک سال گذشته، همهگیری ویروس کرونا در کنار پیامدهای منفی اقتصادی بر رسانههای کشور که سبب بسته شدن تعداد زیادی رسانه و کاهش تعداد کارمندان و یا کاهش معاش کارمندان رسانهها شده است، تعداد زیادی قریانی نیز داشته است و در این مدت حداقل ۹ خبرنگار و کارمند رسانه بر اثر ابتلا به بیماری کووید ۱۹ جانهای خود را از دست دادهاند.
مذاکرات صلح و اهمیت آزادی بیان و رسانههای آزاد
در حالی که کشور آبستن تحولات تازهای است و احتمال میرود مذاکرات صلح بین دولت افغانستان و گروه طالبان به زودی از سر گرفته شود، مرکز خبرنگاران افغانستان به عنوان یک نهاد غیر دولتی و مستقل که در زمینه حمایت از خبرنگاران و رسانهها فعالیت دارد، از هر دو جانب میخواهد به نگرانیهای جامعه رسانهای کشور به شکل جدی توجه کنند.
احمد قریشی رئیس اجرایی مرکز خبرنگاران افغانستان میگوید:" امروز در حالی از روز جهانی آزادی رسانهها گرامیداشت میکنیم که خبرنگاران در افغانستان از هر سو تحت فشار و حمله قرار دارند و نه تنها نگران امنیت خود هستند بلکه نسبت به حفظ دستاوردها در زمینه آزادی بیان و آینده کاری خود نیز نگرانی جدی دارند."
وی گفت:" ما از هر دو جانب، دولت افغانستان و طالبان، میخواهیم در صورت هر گونه تغییر در نظام سیاسی کشور، از آزادی بیان و فعالیت رسانههای آزاد به عنوان بخشی از حقوق بنیادی و حیاتی شهروندان کشور حمایت کرده و آن را حفظ کنند."
قریشی افزود:" مرکز خبرنگاران افغانستان در عین حال از سازمان ملل متحد و کشورهای دخیل در روند صلح افغانستان میخواهد حفظ دستاوردهای افغانستان در دو دهه اخیر در زمینه آزادی بیان و رسانههای آزاد را به عنوان خط قرمز جامعه جهانی در ادامه حمایت از نظام سیاسی افغانستان مطرح کنند."