۶ میزان ۱۴۰۵ - ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶
کابل –امروز به مناسبت روز بین‌المللی دسترسی همگانی به اطلاعات، مرکز خبرنگاران افغانستان هشدار می‌دهد که حق دسترسی به اطلاعات در افغانستان با سرکوب بی‌سابقه مواجه شده و در عمل از میان رفته است.
در حالی که یونسکو یا سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد در ۱۷ نوامبر ۲۰۱۵، روز ۲۸ سپتامبر را به عنوان روز بین‌المللی دسترسی همگانی به اطلاعات به رسمیت شناخت تا بر دو اصل تأکید کند؛ تضمین قانونی این حق و تضمین عملی دسترسی شهروندان به آن. با وصف این، افغانستان زیر حاکمیت طالبان به طور کامل در جهت معکوس حرکت کرده است.
یافته‌های مرکز خبرنگاران افغانستان نشان می‌دهد که از زمان بازگشت طالبان به قدرت در اسد ۱۴۰۰ تا کنون، دست‌کم ۲۴ دستورالعمل محدودکننده علیه آزادی بیان و کار رسانه‌ای صادر شده است. این دستورالعمل‌ها در مغایرت آشکار با قانون رسانه‌های همگانی و قانون دسترسی به اطلاعات افغانستان قرار دارند.
مرکز خبرنگاران افغانستان میگوید: «مردم افغانستان امروز نه به دلیل جنگ، بلکه به دلیل یک سیاست رسمی و عامدانه، در تاریکی مطلق اطلاعاتی زندگی می‌کنند. حکومت طالبان جنگ خود را علیه حق دانستن اعلام کرده است؛ جنگی که خبرنگاران را خاموش، اطلاعات مورد نیاز مردم را به شدت محدود و حق بنیادین مردم برای آگاهی را سلب کرده است.»
تصویر سرکوب رسانه‌ها؛ از سانسور تا جرم‌انگاری خبرنگاری مستقل
مستندات مرکز خبرنگاران افغانستان نشان می‌دهد که با اجرای قانون امر به معروف و نهی از منکر در کشور، محدودیت‌ها برای کار خبرنگاران و رسانه‌ها به گونه سیستماتیک تشدید شده است.
موارد کلیدی که ثبت شده است:
- ممنوعیت نشر واقعیت‌ها: ادامه منع کامل پوشش رسانه‌ای اعتراضات، تظاهرات و هرگونه صدای مخالف؛
- سانسور پیش از نشر: تحمیل کنترل محتوایی و مکلفیت اخذ تأیید پیش از نشر اخبار؛
- سانسور فرا مرزی: ممنوعیت نشر و بازنشر برنامه‌های تلویزیون های بین‌المللی؛
- حذف زنان از رسانه: ممنوعیت کار خبرنگاران زن در رسانه‌های دولتی، گسترش محدودیت های کاری برای زنان در رسانه های خصوصی و مستقل
- جنگ علیه تصویر: گسترش ممنوعیت نشر تصاویر موجودات زنده به ۲۵ ولایت که به تعطیلی اجباری ده‌ها تلویزیون منجر شده است؛
- گسترش محدودیت ارتباطات: اجرای طرح ممنوعیت استفاده کارمندان دولتی از تلفن‌های هوشمند و تعمیم آن به کارمندان رسانه‌های دولتی از جمله تلویزیون ملی و خبرگزاری باختر در شماری از ولایات
- جرم‌انگاری روزنامه‌نگاری: بازداشت، تهدید و پیگرد خبرنگاران به دلیل تلاش برای پوشش آزادانه و مستقل رویدادها یا تماس با رسانه‌های فعال در تبعید.
فراخوان مرکز خبرنگاران افغانستان
مرکز خبرنگاران افغانستان، هم‌زمان با گرامی‌داشت روز جهانی دسترسی به اطلاعات از حکومت طالبان می‌خواهد:
۱. تمام فرمانها و یا دستورالعمل‌های فراقانونی که ناقض قانون رسانه‌ها و قانون دسترسی به اطلاعات است، لغو کند؛
۲. به نظام سانسور، نظارت امنیتی بر رسانه‌ها، توقف روند بازداشت و ارعاب خبرنگاران به طور فوری پایان دهد؛
۳. از جامعه جهانی و سازمان‌های بین‌المللی مدافع آزادی بیان می‌خواهیم که حمایت عملی و فوری خود را از رسانه‌های مستقل و خبرنگاران در معرض خطر در داخل افغانستان افزایش دهند.