۶ میزان ۱۴۰۴ - ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵
کابل — به مناسبت روز جهانی دسترسی به اطلاعات، مرکز خبرنگاران افغانستان نگرانی عمیق خود را از تضعیف سیستماتیک حق دسترسی به اطلاعات در افغانستان تحت حکومت طالبان ابراز میکند.
یونسکو یا سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد در ۱۷ نوامبر ۲۰۱۵ روز ۲۸ سپتامبر را به عنوان روز بینالمللی دسترسی همگانی به اطلاعات تعیین کرد. این سازمان معتقد است که دسترسی جهانی به اطلاعات دو جنبه دارد: اول اینکه این حق باید در قوانین به وضوح پیشبینی شود تا از محدودیتهای احتمالی جلوگیری شود، و دوم اینکه باید به دسترسی عملی افراد به اطلاعات توجه شود، به ویژه در دنیای امروز که فناوریهای نوین دسترسی به اطلاعات را تسهیل کردهاند.
یافتههای مرکز خبرنگاران افغانستان نشان میدهد که طالبان از زمان بازگشت به قدرت در ماه اسد ۱۴۰۰، حداقل ۲۲ دستورالعمل صادر کردهاند که به شدت آزادی بیان، استقلال رسانهها و دسترسی عمومی به اطلاعات را محدود کرده است — تمامی این اقدامات در تناقض با قانون رسانهها و قانون دسترسی به اطلاعات افغانستان و هنجارهای بینالمللی هستند.
سمیه ولیزاده، مسؤل بخش دادخواهی مرکز خبرنگاران افغانستان، میگوید:
"امروز، افغانها در وضعیت قطع اطلاعات زندگی میکنند که نه توسط جنگ، بلکه از طریق سیاست عمدی تحمیل شده است. جنگ مقامهای اداره حاکم علیه حق دسترسی به اطلاعات، خبرنگاران را خاموش کرده، دسترسی به دادههای عمومی را مسدود کرده و مردم را از حق خود برای آگاهی محروم کرده است — حقی که در قانون افغانستان به رسمیت شناخته شده و در سطح جهانی مورد تأکید قرار دارد."
او افزود:
"اطلاعات یک امتیاز نیست. این یک حق است — و سنگبنای پاسخگویی و شفافیت است. افغانها شایسته زندگی در کشوری هستند که در آن حقایق ممنوع نباشند و خبرنگاران خاموش نشوند."
اکنون در افغانستان، آزادی اطلاعات با پنهانکاری و سرکوب جایگزین شده است. از جمله تحولات عمده و نگرانکننده که در یک سال گذشته و با تصویب قانون امر به معروف و نهی از منکر تشدید شده، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- ممنوعیت پوشش رسانهای اعتراضات، تظاهرات و مخالفتهای سیاسی.
- اعمال کنترلهای پیش از انتشار محتوا.
- سانسور گسترده، از جمله ممنوعیت پخش برنامههای شبکههای بینالمللی.
- محدودیتهایی برای صدای زنان و مشارکت آنان، از جمله ممنوعیت حضور خبرنگاران زن در رسانههای ملی و ممنوعیت حضور زنان در درامها یا گزارشگری در محیطهای مختلط.
- گسترش ممنوعیت نشر تصاویر زنده جانوران یا مصاحبههای تصویری به ۲۱ ولایت که به بستن دهها تلویزیون منجر شده است.
- قطع اینترنت فایبر نوری و محدودیت شدید دسترسی مردم به اینترنت
ارعاب، دستگیری و جرمانگاری خبرنگاری مستقل
مرکز خبرنگاران افغانستان موارد متعددی را مستند کرده است که در آنها خبرنگاران به دلیل تلاش برای دسترسی یا انتشار اطلاعات مربوط به منافع عمومی بازداشت، اذیت یا از گزارشگری محروم شدهاند. در بسیاری از موارد، تنها تماس یا همکاری با رسانههایی که از تبعید فعالیت میکنند، منجر به تهدید یا زندانی شدن خبرنگاران شده است. در حال حاضر دستکم ۶ خبرنگار در کابل، غزنی و پروان زندانی هستند.
فراخوان به اقدام در روز جهانی دسترسی به اطلاعات
مرکز خبرنگاران افغانستان به همراه سازمانهای جهانی آزادی رسانهها، ۲۸ سپتامبر — روز جهانی دسترسی به اطلاعات — را گرامی میدارد و از مقامات اداره حاکم میخواهد که:
۱. دستورالعملهای خلاف قانون رسانهها و قانون دسترسی به اطلاعات را لغو کنند.
۲. به سیستم فراگیر نظارت بر رسانهها، سانسور، ارعاب و تهدید پایان دهند و دستگیری خبرنگارانی که به دنبال اطلاعات مربوط به منافع عمومی هستند یا آن را منتشر میکنند، متوقف شود.
۳. محدودیت دسترسی به اینترنت فایبر نوری و یا برنامه کاهش دسترسی مردم به اینترنت لغو شود
۴. جامعه جهانی باید از رسانههای مستقل در افغانستان و خبرنگاران در معرض خطر در کشور حمایت کند.